Zatvor je problem koji utiče na sve uzraste i može da se pojavi u bilo kom uzrasti, a uzroci su mnogobrojni. Naučnici se slažu da je uzrast jedan od najvažnijih činilaca rizika, pa je tako kod starijih osoba učestalost zatvora puno veća, čak 20% veća nego kod mlađe populacije.

Veoma je važno da se na vreme prepozna problem i da se ne odugovlači sa njegovim rešavanjem. Takođe je važno utvrditi da li je reč o organskom ili funkcionalnom zatvoru, odnosno otkriti uzrok pojave zatvora. Uvek treba imati na umu da zatvor nije bolest, nego simptom, što znači da treba da se dejstvuje na uzročnika problema, a ne samo da se eliminiše simptom.

Starenje je prirodan proces i podrazumeva promene funkcija različitih organa, pa tako i organa u gastrointestinalnom traktu.

Uzroci zatvora kod starijih osoba

Uzročnici zatvora kod starijih osoba su mnogobrojni. Anatomske promene u donjem delu gastrointestinalnog trakta povezane sa starenjem mogu da doprinesu sporijem radu creva, ali i smanjenju sadržaja vode u stolici. Neurodegenerativne promene takođe utiču na smanjenu funkcionalnost digestivnog sistema. Naučnici su ustanovili da osobe u uzrastu od 65 godina imaju 37% manje crevnih neurona u debelom crevu u poređenju sa mlađim ljudima. Upravo taj crevni nervni sistem podstiče mišiće organa za varenje na stezanje i širenje čime omogućava da hrana putuje duž digestivnog trakta. On uslovljava jačinu i učestalost stezanja mišića, pa nije čudno da je pokretljivost creva smanjena zbog smanjenja broja crevnih neurona.

Smatra se da je jedan od glavnih uzroka hroničnog zatvora kod starijih osoba smanjenje tonusa mišića crevnog zida (atonija creva). Nastaje kao posledica fiziološkog starenja, kada se smanjuje motorička aktivnost mišića crevnog zida. Osim toga, analni sfinkter gubi osetljivost, a opada i snaga mišića karlice. Neke studije su pokazale da se narušena funkcija dna karlice pojavljuje kod čak 50% i više starijih osoba. Tu promenu češće osećaju žene posle menopauze, a mogući uzrok kod žena mogu da budu i traume nastale tokom vaginalnog porođaja.

S druge strane osim fizioloških uzroka postoje i mnogi klinički činioci koji su usko povezani sa pojavom zatvora. Starije osobe često uzimaju lekove koji mogu da dovedu do zatvora (antacidi na bazi aluminijuma i kalcijuma, antidepresivi, antihistaminici, suplementi kalcijuma, neki diuretici, suplementi gvožđa i slično). Osim uzimanja lekova postoje i neke bolesti koje se pojavljuju u starijem uzrastu, a usko su povezane sa pojavom zatvora, kao što su dijabetes tipa 2, depresija, Parkinsonova bolest, demencija, hipertireodizam, hipotireodizam, multipla skleroza, poremećaji ravnoteže elektrolita i druge.

Promene u prehrambenim navikama, odnosno smanjen unos hrane, smanjena fizička aktivnost i neodgovarajući unos tečnosti takođe dovode do tog čestog problema.

Lečenju zatvora kod starijih osoba treba da se pristupi pažljivo imajući na umu da su stariji ljudi osetljiviji na moguće posledice zatvora. Zatvor kod starijih osoba može uveliko da naruši kvalitet života.

Uravnoteženu ishranu treba promovisati i naglasiti kao prvu liniju lečenja pre bilo kakve medicinske intervencije. Ukoliko promena životnog stila i prehrambenih navika ne pomaže, preporuka su osmotski laksativi kao druga linija terapije.

Osmotski laksativi su razuman izbor za pacijente koji ne reaguju na dopunu prehrane vlaknima. Izbor laksativa trebalo bi uvek da bude zasnovan na relevantnoj medicinskoj istoriji kao što su srčani ili bubrežni status pacijenta, moguće interakcije sa lekovima i/ili dodacima ishrani i moguće neželjene reakcije.