Zatvor je problem koji utiče na sve uzraste i može se pojaviti u bilo kojoj dobi, a uzroci su mnogobrojni. Naučnici se slažu da je dob jedan od najvažnijih faktora rizika, pa je tako kod starijih osoba učestalost zatvora znatno veća, čak 20% nego kod mlađe populacije.

Veoma je važno na vrijeme prepoznati problem i ne odlagati njegovo rješavanje. Takođe je važno utvrditi da li je riječ o organskom ili funkcionalnom zatvoru, odnosno otkriti uzrok i pojave zatvora. Uvijek treba imati na umu da zatvor nije bolest, nego simptom, a to znači da je najvažnije djelovati na uzročnik problema, a ne samo eliminisati simptom.

Starenje je prirodan proces i podrazumijeva promjene u funkcijama različitih organa, pa tako i organa u gastrointestinalnom traktu.

Uzroci zatvora kod starijih osoba

Mnogobrojni su uzročnici zatvora kod starijih osoba. Anatomske promjene unutar donjeg dijela gastrointestinalnog trakta povezane sa starenjem mogu doprinijeti sporijem radu crijeva, ali i smanjenju sadržaja vode u stolici. Neurodegenerativne promjene takođe utiču na smanjenu funkcionalnost probavnog sistema. Naučnici su ustanovili da osobe u dobi od 65 godina imaju 37% manje crijevnih neurona u debelom crijevu u poređenju s mlađim ljudima. Upravo taj crijevni nervni sistem potiče mišiće probavnih organa na stezanje i širenje i tako omogućava da hrana putuje duž probavnog trakta. On uslovljava jačinu i učestalost stezanja mišića, pa nije čudno da je pokretljivost crijeva smanjena zbog smanjenja broja crijevnih neurona.

Smatra se da je jedan od glavnih uzroka hroničnog zatvora kod starijih osoba smanjenje tonusa mišića stijenke crijeva (atonija crijeva). Razvija se kao posljedica fiziološkog starenja, kada se smanjuje motorička aktivnost mišića stijenke crijeva. Osim toga, analni sfinkter gubi osjetljivost, a opada i snaga mišića karlice. Neke studije pokazuju da se narušena funkcija dna karlice pojavljuje kod čak 50% i više starijih osoba. Tu promjenu češće osjećaju žene nakon menopauze, a mogući uzrok kod žena mogu biti i traume nastale tokom vaginalnog porođaja.

S druge strane, osim fizioloških uzroka postoje i mnogi klinički faktori koji su u uskoj vezi s pojavom zatvora. Starije osobe često uzimaju lijekove koji mogu dovesti do zatvora (antacidi na bazi aluminijuma i kalcijuma, antidepresivi, antihistaminici, zamjene za kalcijum, neki diuretici, zamjene za gvožđe i slično). Osim lijekova, postoje i neke bolesti koje se pojavljuju u starijoj dobi, a usko su povezane s pojavom zatvora, kao što su dijabetes tipa 2, depresija, Parkinsonova bolest, demencija, hipertireodizam, hipotireodizam, multipla skleroza, poremećaji ravnoteže elektrolita i druge.

Promjene u prehrambenim navikama, odnosno smanjen unos hrane, smanjena fizička aktivnost i neodgovarajući unos tečnosti takođe dovode do tog čestog problema.

Liječenju zatvora kod starijih osoba treba pristupiti pažljivo, uzevši u obzir da su one osjetljivije na moguće posljedice zatvora. Zatvor kod starijih osoba može znatno narušiti kvalitet života.

Uravnoteženu prehranu treba promovisati i naglasiti kao prvu liniju liječenja prije bilo kakve medicinske intervencije. Ako promjena životnog stila i prehrambenih navika ne pomaže, preporuka su osmotski laksativi kao druga linija terapije.

Osmotski laksativi razuman su izbor za pacijente koji ne reaguju na dopunu prehrane prehrambenim vlaknima. Izbor laksativa trebao bi se uvijek temeljiti na relevantnoj medicinskoj anamnezi kao što su srčani ili bubrežni status pacijenta, moguće interakcije s lijekovima i/ili dodacima prehrani i moguće nuspojave.